Από την τελεολογία της Φύσης στην τεχνολογία της εξουσίας

Η έξοδος από τον παράδεισο στις ταινίες των Godard και Truffaut

[ομιλία  συνεδρίου στο πλαίσιο του μαθήματος «Ιστορία & Ουτοπία: Κατασκευή και αφήγηση της νεωτερικότητας» που οργανώθηκε από τους σπουδαστές και τον διδάσκοντα του μεταπτυχιακού μαθήματος «Ανάλυση του γραπτού και του σχεδιασμένου αρχιτεκτονικού λόγου» του προγράμματος Σχεδιασμός-Χώρος-Πολιτισμός, Ε.Μ.Πολυτεχνείου.  Διδάσκων: Παναγιώτης Τουρνικιώτης]

title.jpg

Αντικείμενο της ομιλίας μου αποτελεί η διερεύνηση των τρόπων με τους οποίους παρουσιάζεται μια κοινωνία στο μέλλον, μέσα στις ταινίες Alphaville και Fahrenheit 451. Τα δύο κινηματογραφικά έργα που εξετάζονται, δημιουργούνται την ίδια χρονική περίοδο και στον ίδιο γεωγραφικό τόπο, το Παρίσι. Ένα χρόνο αργότερα, ακολουθεί η φοιτητική εξέγερση, που θα μείνει γνωστή ως Μάης του ’68 και διεκδικεί τη δική του θέση στον χάρτη των ουτοπικών σχεδιασμάτων μέσα από το αδύνατο. Οι ταινίες μπορούμε να ισχυριστούμε ότι προοιωνίζουν την έκρηξη που επρόκειτο να ακολουθήσει.

Συνέχεια

Λoγ[ισμ]ος και Όνειρο

 

MP2

Επιθυμία: Η τέχνη της αρχιτεκτονικής, να μπορεί να αποκρίνεται θετικά στο ερώτημα της ζωής και με αφορμή αυτήν και δι’ αυτής, ο άνθρωπος να αποκτά την ευαισθησία που με μεγάλη προθυμία προσφέρει απλόχερα και ανιδιοτελώς η τέχνη.

Η φύση, διαπιστώνει ο Kant, κρύβει μέσα της τη βαθιά σκοπιμότητα:  οδηγεί τον άνθρωπο ολοένα στην προσωπική τελειότητα και αυτό με τη σειρά του οδηγεί στο χτίσιμο μιας επιδιωκόμενης κοινωνίας. Η ανεστιότητα του σύγχρονου ανθρώπου είναι πολύ περισσότερο επικίνδυνη  -χωρίς να υποτιμάται καθόλου το πρόβλημα των αστέγων στους δρόμους στη σύγχρονη εποχή- καθώς ο άνθρωπος φαίνεται να χάνει τον προσανατολισμό του. Εάν βρεθεί αυτός, τότε θα μπορέσει ανάλογα και συνακόλουθα να λυθεί και το πρόβλημα των αστέγων. Η τέχνη, και μαζί με αυτήν η αρχιτεκτονική, ναι μεν οφείλει να διαφυλάσσει το καθήκον αυτό, αλλά μαζί τους ο άνθρωπος θα πρέπει να είναι ικανός να μπορεί να αντιλαμβάνεται το σκούντημα στον ώμο και κάθε τόσο να ανασκουμπώνεται με περισσότερη ελπίδα και όρεξη για αλλαγή. Ο τρυφηλός τρόπος ζωής, η διαρκώς αυξανόμενη τάση του ανθρώπου για απόκτηση υλικών αγαθών[1], χωρίς άμεσα πρακτικούς σκοπούς, η επίπλαστη αρετή και η πολυτέλεια του δαπανηρού φέρεσθαι, που δίνει τάχα τις μιαν ευδαιμονία, είναι τα σημεία εκείνα που ο άνθρωπος οφείλει και πρέπει να αναχαιτίσει προς όφελος του ίδιου του εαυτού και εν τέλει ολόκληρου του κόσμου. Η νιτσεϊκή αντίληψη του Valéry για την αρχιτεκτονική εν γένει, η οποία προτάσσει το «εμείς» έναντι του «εγώ» και η οποία βλέπει την αρχιτεκτονική ως τέχνη εφάμιλλη της μουσικής, είναι ένα σημείο εκκίνησης που οφείλουμε να προσέξουμε. Για να μπορέσει να μας συγκινήσει το κτήριο, όπως το πλάσμα που αγαπάμε, οφείλουμε να διαχειριστούμε την αρχιτεκτονική ως καθεστώς τέχνης και λόγου μέσα από την αυτοσυνείδητη ελευθερία[2], τη μόνη αληθινή ελευθερία, που δύναται να  καθυποτάξει τις σκαιές πτυχές της φαντασίας μας. Όλο αυτό το εγχείρημα απαιτεί μια προσπάθεια, να γνωρίζεις διαρκώς τον εαυτό σου και ταυτόχρονα να τον οικοδομείς[3], που εν τέλει αποτελεί δύο όψεις του ίδιου νομίσματος. Ο ποιητής επιμένει στην άποψη πως ο άνθρωπος δε γνωρίζει από τι εκπληκτικό εργαλείο είναι καμωμένο το σώμα του[4]. Αυτή η αυτοσυνειδησία που απαιτείται από την τέχνη έχει σαν προορισμό το απόλυτο και αληθές. Συνέχεια

Σκουριές

Skouries

Δύο πολύ σύντομα λόγια με αφορμή τα πρόσφατα γεγονότα στην περιοχή της Χαλκιδικής, Σκουριές, σχετικά με την εταιρεία εξόρυξης χρυσού και τα ανάλογα επεισόδια που σημειώθηκαν τις τελευταίες μέρες, από κάποιον που σίγουρα δεν αποτελεί ειδικό και ειδήμονα του θέματος –και γι’ αυτό ζητώ εκ προοιμίου τη συγχώρεσή σας- αλλά κομμάτι μιας κοινωνίας που βρίσκεται από καιρό σε κρίση. Η σκοπιμότητα του σημειώματος αυτού, δεν είναι πολιτικής τάξης με τη στενή έννοια του όρου, κομματικής, αλλά με την ευρύτερη έννοια, εφόσον καταρχάς προέρχονται από πρόσφατο κείμενό μου, που αποτέλεσε μάθημα στο πλαίσιο της διάλεξης στο Ε.Μ. Πολυτεχνείο. Το κείμενο αυτό έχει γραφτεί καιρό πριν από την έκρηξη των γεγονότων στην περιοχή εκείνη και συνεπώς δε θα μπορούσε να έχει καμία ανάμιξη με όλο αυτό το ζήτημα, πολύ περισσότερο μάλιστα όταν το ίδιο το κείμενο αφορά κυρίως στην αρχιτεκτονική.

Συνέχεια

Ανακάλυψη

typewriter

γλώσσα κρύπτεσθαι φιλεῖ   *

Δε ξέρω αλήθεια τι είναι πιότερο από τα δύο
γοητευτικό.
Συνέχεια

ωΒ[α]λ

icon-oval

πίσω από απλά πράγματα κρύβομαι, για να με βρείτε·

αν δε με βρείτε, θα βρείτε τα πράγματα,

θ’ αγγίξετε εκείνα που άγγιξε το χέρι μου,

θα σμίξουν τα χνάρια των χεριών μας.

το αυγουστιάτικο

φεγγάρι γυαλίζει στην κουζίνα

σα γανωμένο τεντζέρι (γι’ α

υτό που σας λέω γίνεται έτσι)

φωτίζει τ’ άδειο σπίτι και τη γονατισμένη σιωπή του σπιτιού –

πάντα η σιωπή μένει γονατισμένη.

η κάθε λέξη είναι μια έξοδος

για μια συνάντηση, πολλές φορές ματαιωμένη,

και τότε είναι μια λέξη αληθινή, σαν επιμένει στη συνάντηση.

Το νόημα της απλότητας, Παρενθέσεις (1946-1947)
Γ
ιάννης   Ρίτσος

Πρελούδιο

Η παραδοξότητα του τίτλου με οδηγεί αμέσως στην υποχρέωση να αιτιολογήσω την επιλογή του.  Μολονότι ο τίτλος παραπέμπει αρχικώς σε ένα σχήμα, ωστόσο διαθέτει κάτι περισσότερο από την αυτοαναφορική προφάνεια της πρώτης ανάγνωσής του. Ο τίτλος από ένα φαινομενικά μονοσήμαντο σχήμα, μετατρέπεται σε μια δυνητική κατάσταση περιπτώσεων, μια διάθεση να μιλήσω για τρεις συνιστώσες μέσα στο χρόνο, οι οποίες με απασχόλησαν και που η καταγραφή τους μετατράπηκε εν τέλει  σε αυτήν εδώ την εργασία. Τούτες είναι το ωραίο και η αισθητική, ο Ευπαλίνος ή ο Αρχιτέκτων του Paul Valéry και η σχέση των τεχνών κυρίως της αρχιτεκτονικής με την αλήθεια.  Συνέχεια