Από την τελεολογία της Φύσης στην τεχνολογία της εξουσίας

Η έξοδος από τον παράδεισο στις ταινίες των Godard και Truffaut

[ομιλία  συνεδρίου στο πλαίσιο του μαθήματος «Ιστορία & Ουτοπία: Κατασκευή και αφήγηση της νεωτερικότητας» που οργανώθηκε από τους σπουδαστές και τον διδάσκοντα του μεταπτυχιακού μαθήματος «Ανάλυση του γραπτού και του σχεδιασμένου αρχιτεκτονικού λόγου» του προγράμματος Σχεδιασμός-Χώρος-Πολιτισμός, Ε.Μ.Πολυτεχνείου.  Διδάσκων: Παναγιώτης Τουρνικιώτης]

title.jpg

Αντικείμενο της ομιλίας μου αποτελεί η διερεύνηση των τρόπων με τους οποίους παρουσιάζεται μια κοινωνία στο μέλλον, μέσα στις ταινίες Alphaville και Fahrenheit 451. Τα δύο κινηματογραφικά έργα που εξετάζονται, δημιουργούνται την ίδια χρονική περίοδο και στον ίδιο γεωγραφικό τόπο, το Παρίσι. Ένα χρόνο αργότερα, ακολουθεί η φοιτητική εξέγερση, που θα μείνει γνωστή ως Μάης του ’68 και διεκδικεί τη δική του θέση στον χάρτη των ουτοπικών σχεδιασμάτων μέσα από το αδύνατο. Οι ταινίες μπορούμε να ισχυριστούμε ότι προοιωνίζουν την έκρηξη που επρόκειτο να ακολουθήσει.

Συνέχεια

Κρίση και ανθρώπινη κατάσταση υπό το πρίσμα της φιλοσοφικής ανθρωπολογίας

the-ant-hill-1954

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ  |  ο ρόλος των επιστημόνων στην εποχή της κρίσης

Αλέξανδρος Θεοδωρίδης *

28/2/2015

Θα ήθελα στο πρόσωπό σας να ευχαριστήσω το πανεπιστήμιο Λευκωσίας για την τιμή που μου έκανε να είμαι σήμερα αναμεσά σας. Σεβαστοί καθηγητές, κυρίες και κύριοι, όπως ακούσατε ήδη από τον κύριο Πέτρου το θέμα της ομιλίας μου είναι : η κρίση ως ανθρώπινη κατάσταση υπό το πρίσμα της φιλοσοφικής ανθρωπολογίας. Θα ξεκινήσουμε λέγοντας ότι ο λόγος περί της κρίσεως των κοινωνιών δεν είναι ασφαλώς καινούριος. Το σημειώνουμε αυτό διότι ο πολλαπλασιασμός των λόγων των ομιλούντων περί της κρίσεως τα  τελευταία χρόνια στη Δύση, δημιουργεί την εντύπωση πως η κρίση αυτή είναι μόλις των τελευταίων ετών δημιούργημα. Αυτό είναι απόρροια του γεγονότος ότι η κρίση των τελευταίων ετών είναι και οικονομική κρίση, άρα λογίζεται ως κατεξοχήν κρίση στη Δύση. Η σημερινή όμως κατάσταση είχε διαμορφωθεί ήδη από τέλη της δεκαετίας του ΄50, περίοδο κατά την οποία οι δυτικές κοινωνίες εισέρχονταν σε μία φάση απάθειας, ιδιωτικοποίησης των ατόμων, αναδίπλωσης του καθενός στο μικρό προσωπικό του κύκλο, αποπολιτικοποίησης που δεν ήταν πια συγκυριακή. Είναι αλήθεια ότι στη δεκαετία του ’60 τα κινήματα στη Γαλλία, στις ΗΠΑ, στη Γερμανία, στην Ιταλία και αλλού, τα κινήματα δηλαδή των νέων, των γυναικών, των μειονοτήτων, των οικολόγων φάνηκαν να διαψεύδουν αυτή την κατάσταση. Από τα μέσα όμως της δεκαετίας του ’70, φάνηκε πως μέσα σε όλα αυτά υπήρχε η τελευταία εκδήλωση των κινημάτων που είχαν αρχίσει με το Διαφωτισμό. Η απόδειξη είναι πως τα κινήματα αυτά δεν κινητοποίησαν παρά μικρές μονάχα μειοψηφίες του πληθυσμού.  Παρά το γεγονός ότι τράνταξαν το δυτικό κόσμο και μάλιστα μέχρις ενός  σημείου τον άλλαξαν, δεν μπόρεσαν ούτε θέλησαν να αναλάβουν το βάρος ενός θετικού πολιτικού σχεδίου. Στην εξέλιξη αυτή έπαιξαν ρόλο και ορισμένοι παράγοντες  με βαρύνουσα σημασία που διευκόλυναν την άσκηση της ισχύος από τη μεριά των κυρίαρχων στρωμάτων, η οποία δε θα είχε αντίκρισμα αν δεν είχε απέναντί της έναν πληθυσμό ολοένα και περισσότερο άτονο. Συνέχεια

Προσφιλές παιχνίδι χρημάτων

Constable_1809_Malvern-Hall-Warwickshire

Η έννοια του τοπίου, δεν εξαντλεί τη σημασία της μόνο στην αισθητικοποίησή του και στους ζωγραφικούς τοπιακούς πίνακες (π.χ της περιόδου του ρομαντισμού ενός Constable), αλλά ταυτόχρονα η έννοια αυτή, εμπεριέχει στα σπλάχνα της και τον προσδιορισμό «πολιτισμικό». Όταν αναφερόμαστε δηλαδή στο τοπίο, αυτομάτως εννοούμε ένα σύνολο πραγμάτων περιπλοκότερο από εκείνο που γίνεται αντιληπτό από τις αισθήσεις μας.  Ο επιθετικός προσδιορισμός «πολιτισμικό» πριν από τη λέξη «τοπίο», σημαίνει ότι [το τοπίο] δεν είναι απλώς μόνο τα βουνά και οι κάμποι, οι θάλασσες με τους αιγιαλούς και τα λιβάδια με τα δέντρα, αλλά ταυτόχρονα είναι μια σειρά από πολιτικά γεγονότα και αποφάσεις των ανθρώπων μιας κοινωνίας και συμπεριλαμβάνει μέσα του ολόκληρες τις σκέψεις των ανθρώπων και τις πρακτικές τους. Συμπεριλαμβάνει την αρχιτεκτονική και τις πόλεις καθώς επίσης και τα πάρκα και τους κήπους. Συμπεριλαμβάνει τις τέχνες εν γένει και την τεχνολογία. Αυτό μπορεί να σημαίνει επίσης έναν ολόκληρο τρόπο κατά των οποίο μια κοινωνία αυτοσυστήνεται. Συνέχεια

Λoγ[ισμ]ος και Όνειρο

 

MP2

Επιθυμία: Η τέχνη της αρχιτεκτονικής, να μπορεί να αποκρίνεται θετικά στο ερώτημα της ζωής και με αφορμή αυτήν και δι’ αυτής, ο άνθρωπος να αποκτά την ευαισθησία που με μεγάλη προθυμία προσφέρει απλόχερα και ανιδιοτελώς η τέχνη.

Η φύση, διαπιστώνει ο Kant, κρύβει μέσα της τη βαθιά σκοπιμότητα:  οδηγεί τον άνθρωπο ολοένα στην προσωπική τελειότητα και αυτό με τη σειρά του οδηγεί στο χτίσιμο μιας επιδιωκόμενης κοινωνίας. Η ανεστιότητα του σύγχρονου ανθρώπου είναι πολύ περισσότερο επικίνδυνη  -χωρίς να υποτιμάται καθόλου το πρόβλημα των αστέγων στους δρόμους στη σύγχρονη εποχή- καθώς ο άνθρωπος φαίνεται να χάνει τον προσανατολισμό του. Εάν βρεθεί αυτός, τότε θα μπορέσει ανάλογα και συνακόλουθα να λυθεί και το πρόβλημα των αστέγων. Η τέχνη, και μαζί με αυτήν η αρχιτεκτονική, ναι μεν οφείλει να διαφυλάσσει το καθήκον αυτό, αλλά μαζί τους ο άνθρωπος θα πρέπει να είναι ικανός να μπορεί να αντιλαμβάνεται το σκούντημα στον ώμο και κάθε τόσο να ανασκουμπώνεται με περισσότερη ελπίδα και όρεξη για αλλαγή. Ο τρυφηλός τρόπος ζωής, η διαρκώς αυξανόμενη τάση του ανθρώπου για απόκτηση υλικών αγαθών[1], χωρίς άμεσα πρακτικούς σκοπούς, η επίπλαστη αρετή και η πολυτέλεια του δαπανηρού φέρεσθαι, που δίνει τάχα τις μιαν ευδαιμονία, είναι τα σημεία εκείνα που ο άνθρωπος οφείλει και πρέπει να αναχαιτίσει προς όφελος του ίδιου του εαυτού και εν τέλει ολόκληρου του κόσμου. Η νιτσεϊκή αντίληψη του Valéry για την αρχιτεκτονική εν γένει, η οποία προτάσσει το «εμείς» έναντι του «εγώ» και η οποία βλέπει την αρχιτεκτονική ως τέχνη εφάμιλλη της μουσικής, είναι ένα σημείο εκκίνησης που οφείλουμε να προσέξουμε. Για να μπορέσει να μας συγκινήσει το κτήριο, όπως το πλάσμα που αγαπάμε, οφείλουμε να διαχειριστούμε την αρχιτεκτονική ως καθεστώς τέχνης και λόγου μέσα από την αυτοσυνείδητη ελευθερία[2], τη μόνη αληθινή ελευθερία, που δύναται να  καθυποτάξει τις σκαιές πτυχές της φαντασίας μας. Όλο αυτό το εγχείρημα απαιτεί μια προσπάθεια, να γνωρίζεις διαρκώς τον εαυτό σου και ταυτόχρονα να τον οικοδομείς[3], που εν τέλει αποτελεί δύο όψεις του ίδιου νομίσματος. Ο ποιητής επιμένει στην άποψη πως ο άνθρωπος δε γνωρίζει από τι εκπληκτικό εργαλείο είναι καμωμένο το σώμα του[4]. Αυτή η αυτοσυνειδησία που απαιτείται από την τέχνη έχει σαν προορισμό το απόλυτο και αληθές. Συνέχεια

Από τον Leibniz στον Mies

arxetypa

έχε σπίτι όσο χωρείς και περιβόλι όσο θωρείς
Γ. Χριστοφιλάκης

Θα ήθελα να παραθέσω στο σημείωμα που ακολουθεί λίγες σκέψεις που μου γεννήθηκαν και αφορούν την αρχιτεκτονική, με αφορμή την 5η § από τη Μεταφυσική Πραγματεία του Gottfried Wilhelm Leibniz, μολονότι η πραγματεία αυτή αποτελεί μια καθαρά οντολογική σκέψη του φιλοσόφου και αναφέρεται σε θεολογικά ζητήματα. Μπορεί όμως κάποια στιγμή, να αναγνώσει κανείς προεκτάσεις και πέραν του θεολογικού ενδιαφέροντος, πολύ περισσότερο μάλιστα,  γεννιούνται οι σκέψεις αυτές με τη διαδικασία του κατεπείγοντος,  όταν διαφαίνονται μέσα στο κείμενο πράγματα τα οποία μάλλον στη σύγχρονη εποχή μοιάζουν παρηκμασμένα ή ξεχασμένα, ή όπως και να το πει κανείς παραγκωνισμένα, μιας άλλης εποχής ξεπερασμένης που δε μας αφορά. Ο Leibniz στο κείμενο του δεν προσπαθεί να αποδείξει με λογικά επιχειρήματα την ύπαρξη του Θεού όπως επιχείρησε κάποια χρόνια νωρίτερα ο Descartes, την παίρνει την ύπαρξη αυτή ως δεδομένη και προχωρεί παραπέρα στη σχέση του Θεού με τον κόσμο.

Συνέχεια

Ελλήνων ανάβασις

Κάποιοι λέγανε για διορθώσεις.
Αργότερα αποδείχθηκε περίτρανα πως πρόκειται για εκλεπτύνσεις.

Ανηφορίζοντας το πλακόστρωτο που χάραξε ο Πικιώνης, έχεις κατά νου, σαν μιαν άτυπα ιδιόμορφη συμφωνία με το χρόνο, ότι ανηφορίζεις στα ανώτατα επίπεδα της τέχνης που μπόρεσε να φτάσει ποτέ ο Αρχαίος κόσμος. Ξεκινάς από τα χαμηλά, πρωτόλεια επίπεδα αυτής και εν τέλει, φτάνει μπρος στα μάτια σου η Κορωνίδα του αρχαίου κόσμου και πολιτισμού, ο τρίτος κατά σειρά, Περίκλειος Παρθενών.

http://www.travelvoice.gr/akropoli-arxitektoniki-proseggisi/