Αυθεντία

62c2fcb4abf7470db2bf9e9405011d49

Κ’ οι κακόσορτοι σοφοί και οι στέρφοι δάσκαλοι,που χρόνια και
καιρούς έτσι μας κρατούσανε σαβανωμένους και μαζί μας πάνε
σέρνοντάς μας,άγια στερνολείψανα του χαμένου Γένους,έτσι
βλέποντας μας χρυσοφτέρουγους από μέσα από τα χέρια τους να
φεύγουμε σε αποθέωση που δε θα ξαναγίνει,θα πιστέψουν πως
σαρκώθηκαν χρυσόνειρα κι από της θεότης μας τ’ αντίφεγγασαν
ημίθεοι θα φαντάξουν ως κ’ εκείνοι

Κωστής Παλαμάς, «Ο Δωδεκάλογος του Γύφτου»

Το σημείωμα αυτό περιέχει μερικές πρόχειρες σκέψεις γύρω από ένα θέμα που κατά καιρούς έτυχε να με απασχολήσει. Το θέμα αυτό κινείται γύρω από τη λέξη «αυθεντία». Τι γίνεται και πώς αντιμετωπίζει κανείς μιαν αυθεντία; Ποια θα μπορούσε να είναι η καλύτερη δυνατή  στάση μας γύρω από ένα τέτοιο άτομο; Αύτη η ερώτηση – απλοϊκή εν πολλοίς- που κάποιες φορές ξεπηδάει μπροστά μου, ενδυναμώνει ιδιαίτερα σε μια εποχή όπως αυτή που ζούμε, που πολύ εύκολα μπορεί να διαβάσει κανείς από το διαδίκτυο άρθρα, σκέψεις, κείμενα, ρεπορτάζ, σχόλια, εκατοντάδες θέματα με ενδιαφέρον κοινωνικό, φιλοσοφικό, επιστημονικό, αθλητικό, ποιητικό. Η πρόσβαση λοιπόν είναι το υπ’ αριθμόν ένα θέμα, κατά το οποίο μια αυθεντία μπορεί να προσελκύσει κόσμο με τα λόγια της και να μαγέψει. Το αν όμως μια τέτοια αυθεντία είναι πρόσωπο αληθινό ή απλώς κύμβαλο αλαλάζον δε μένει παρά να αποδειχτεί από τον κάθε έναν ξεχωριστά.   Συνέχεια

Advertisements

Η Κριτική Ικανότητα

η κριτική ικανότητα ως αντίστοιχη της αισθητικής κρίσης και η αναγκαστική διερεύνησή της, στο πλαίσιο της συνολικής προσπάθειας αντιμετώπισης των νοητικών διεργασιών

Architectural-Landscape-with-a-Canal

Το 1770 ο Immanuel Kant συγγράφει ένα μικρό δοκίμιο, εν είδει σημειώσεων,  με  τίτλο Παρατηρήσεις γύρω από το Αίσθημα του Ωραίου και του Υπέροχου, πιθανόν επηρεασμένος, από τον Edmund Burke, έναν Ιρλανδό εμπειριστή συγγραφέα, ο οποίος αν και πρώτιστα ασχολείται με τη συγγραφή δοκιμίων πολιτικού ενδιαφέροντος, επιχειρεί εντούτοις να διερευνήσει στο ομώνυμο έργο του το Ωραίο και το Υπέροχο. Κατά την περίοδο αυτή, ο Kant δεν έχει ξεκινήσει ακόμα τη συγγραφή του έργου του, του  αφιερωμένου στην Κριτική του Φιλοσοφία, η οποία θα αποτελέσει το επιστέγασμα μιας μακράς θεωρητικής πορείας. Το μικρό αυτό κείμενο του Kant μπορεί να αποτέλεσε ένα μικρό προσχέδιο για την τελευταία Κριτική του, την Κριτική της Κριτικής Ικανότητας (1790), αφιερωμένη στην αισθητική, που ακολουθεί την Κριτική του Καθαρού Λόγου και την Κριτική του Πρακτικού Λόγου. Επιχειρεί έτσι  να γεφυρώσει το χάσμα που διανοίχθηκε στις δύο αυτές Κριτικές, μεταξύ της Νόησης και του Λόγου. Σημειώνεται στο σημείο αυτό, ότι ο Kant μεταχειρίζεται τον όρο «Αισθητική» για πρώτη φορά  στην Κριτική του Καθαρού Λόγου,  σε αντιδιαστολή με τον όρο Λογική για να ονομάσει εκείνο το μέρος της Κριτικής του που εξετάζει τις a priori μορφές της εποπτείας, δηλαδή τον Χώρο και τον Χρόνο. Η κριτική περίοδος διέπεται από την θεωρία του ότι η γνώση έγκειται σε παραστάσεις του εμπειρικού κόσμου. Και εδώ πρόκειται για μια επανάσταση στην φιλοσοφία ανάλογης σημασίας με το θεωρητικό κατόρθωμα του Κοπέρνικου στην φυσική επιστήμη. Ο ορισμός της γνώσης κατά την σχολαστική παράδοση αποδέχεται ως γνώση την εξίσωση/αντιστοιχία του πράγματος με το πνεύμα. Κατ’ αυτήν, η γνώση στρέφεται προς το αντικείμενο/πράγμα αυτό καθαυτό (Ding an sich). Aυτό καθαυτό σημαίνει ότι το αντικείμενο είναι αναγκαίο και απόλυτο. Ο Kant αντιστρέφει τους όρους, το αντικείμενο στρέφεται προς την γνώση, αλλά, και εδώ έγκειται η επαναστατική του άποψη, το αντικείμενο είναι μόνο παράσταση, το αντικείμενο αυτό καθαυτό παραμένει ανέφικτο για την γνώση. Συνέχεια

αυτή η ερώτηση

Satyr plays with Eros

Εγώ τω αδελφιδώ μου,
και επ’ εμέ η επιστροφή αυτού.1

Ρωτάνε το δάσκαλο οι νεαροί να τους εξηγήσει πως είναι ο πετυχημένος άνθρωπος, σήμερα τον 21ο πια αιώνα. Είχαν στο μυαλό τους κάτι από ταξίδια ή επαγγέλματα με χρήμα και απολαβές, είχαν φαίνεται και κάποια πεντέξι πανεπιστήμια ή κολέγια, μερικές βόλτες με πανάκριβα αυτοκίνητα ή ελικόπτερα, ή ακόμα διακοπές με φίλους και οικογένεια, ποιος ξέρει…

Συνέχεια

Άλωση

Mark Rothko

Μοιάζει με κακόγουστη φάρσα, αλλά δυστυχώς η πραγματικότητα ξεπερνά τη φαντασία ίσως και χιλίων σκηνοθετών ή φαρσοκωμωδιογράφων, ιδίως όταν μιλάμε για την σύγχρονη ελληνική πραγματικότητα. Αυτή η ελληνική πραγματικότητα θέλει για κάποιο λόγο ολοένα να σπρώχνει στο περιθώριο άτομα που δεν είναι του γούστου μιας κάποιας τάξης και να κάνει ευπρόσδεκτα στους κύκλους της ανθρώπους καλοντυμένους με γραβάτες και πολυτελή αυτοκίνητα, συνήθως παράνομα παρκαρισμένα. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα να αλωθούν τα άλλοτε ελεύθερα πεζοδρόμια που ανήκαν στο σύνολο των πολιτών μιας περιοχής και μπορούσαν εκεί να σταθούν, να μιλήσουν ακόμα και οι μικρότεροι να παίξουν. Κάτι τέτοιο σταδιακά γίνεται αδύνατον ακόμα και για τους πιο καλόπιστους. Η σύγχρονη πραγματικότητα θέλει να εξαντλήσει τη δημιουργικότητα του επιχειρηματικού κόσμου σε μπαράκια και καφετέριες έξωθεν αισθητικής ή κουλτούρας δημιουργώντας –στην καλύτερη- μια καλοστημένη αντιγραφή. Η έννοια του πεζοδρόμου ή του πεζοδρομίου τείνει να εξαλειφθεί και να αντικατασταθεί στον προβλεπόμενο χώρο μέσα στον οποίο οι καφετέριες και τα μπαρ θα στήσουν το «νοικοκυριό» τους. Και αυτό τείνει να γίνει αυτονόητο. Συνέχεια

Προσφιλές παιχνίδι χρημάτων

Constable_1809_Malvern-Hall-Warwickshire

Η έννοια του τοπίου, δεν εξαντλεί τη σημασία της μόνο στην αισθητικοποίησή του και στους ζωγραφικούς τοπιακούς πίνακες (π.χ της περιόδου του ρομαντισμού ενός Constable), αλλά ταυτόχρονα η έννοια αυτή, εμπεριέχει στα σπλάχνα της και τον προσδιορισμό «πολιτισμικό». Όταν αναφερόμαστε δηλαδή στο τοπίο, αυτομάτως εννοούμε ένα σύνολο πραγμάτων περιπλοκότερο από εκείνο που γίνεται αντιληπτό από τις αισθήσεις μας.  Ο επιθετικός προσδιορισμός «πολιτισμικό» πριν από τη λέξη «τοπίο», σημαίνει ότι [το τοπίο] δεν είναι απλώς μόνο τα βουνά και οι κάμποι, οι θάλασσες με τους αιγιαλούς και τα λιβάδια με τα δέντρα, αλλά ταυτόχρονα είναι μια σειρά από πολιτικά γεγονότα και αποφάσεις των ανθρώπων μιας κοινωνίας και συμπεριλαμβάνει μέσα του ολόκληρες τις σκέψεις των ανθρώπων και τις πρακτικές τους. Συμπεριλαμβάνει την αρχιτεκτονική και τις πόλεις καθώς επίσης και τα πάρκα και τους κήπους. Συμπεριλαμβάνει τις τέχνες εν γένει και την τεχνολογία. Αυτό μπορεί να σημαίνει επίσης έναν ολόκληρο τρόπο κατά των οποίο μια κοινωνία αυτοσυστήνεται. Συνέχεια

Γαίας επ_ανάγνωσμα 

skitso_Attika

Ο αναστοχασμός γύρω από το ελληνικό τοπίο και πιο συγκεκριμένα γύρω  από την αττική γη, είναι μια διαδικασία η οποία έχει ξεκινήσει ήδη από τον προηγούμενο αιώνα και έχει απασχολήσει αρκετές γενεές ανθρώπων που κατά κύριο λόγο σχετίζονται με την τέχνη. Τόσο ποιητές, με κύριους  εκπροσώπους  τη γενιά του ΄30, όσο και ζωγράφοι και καλλιτέχνες, έχουν αναστοχαστεί γύρω από το θέμα αυτό και έχουν με τους δικούς τους τρόπους αποδώσει κάποιες σκέψεις που αφορούν το τοπίο. Τη σκυτάλη μετά τους ζωγράφους λαμβάνουν οι γλύπτες και οι αρχιτέκτονες, ενώ αργότερα οι αρχιτέκτονες τοπίου και πολεοδόμοι. Μοιάζει παράδοξο να θέλει κανείς στην ανατολή του 21ου αιώνα να μιλά ακόμη για ιερότητα του τόπου, αλλά είναι κάποια πράγματα χαραγμένα τόσο βαθιά στη συνείδηση ορισμένων «ρομαντικών» ανθρώπων, που φαίνεται ότι στο ξεδίπλωμά των σκέψεών τους παραμένουν αχρονικά και οικουμενικά. Είναι πανανθρώπινη ανάγκη να μιλά κανείς και να σέβεται τη γη που πατά, η οποία τον τρέφει και τον στηρίζει  και είναι αχρονικό (δεν έχει χρόνο και πάντα στο μέλλον θα παραμένει επίκαιρο) η τάση του ανθρώπου να παίρνει από τη γη που πατά, καρπούς και «υλικά» από αυτήν ώστε να δια-μορφώνει τη ζωή του. Συνέχεια

Οι γαίες που εξαφανίζονται

Roberto Burle Marx

όσο ένας νόμος θέτει την ύλη σε τελευταίο σκαλοπάτι,
τόσο ο νόμος αυτός τίθεται στο κεφαλόσκαλο του ηθικού λόγου και της ελευθερίας

Immanuel Kant

Πότε ένα πολιτιστικό παράδειγμα καταρρέει; Πότε ένα οικονομικό σύστημα λέμε ότι έχει περιέλθει σε παρακμή; Ερωτήσεις που μοιάζουν σύνθετες αλλά παρόλα αυτά η βάση της απάντησής τους έχει επίκεντρο τον άνθρωπο. Χωρίς καμία θέληση υπεραπλούστευσης θα έλεγα, ή καλύτερα θα υπενθύμιζα ότι ένα πολιτιστικό παράδειγμα καταρρέει, όταν παύει να εξυπηρετεί ανάγκες ζωτικής σημασίας του ανθρώπου. Ομοίως το οικονομικό σύστημα μέσα στο οποίο βρισκόμαστε, είναι φανερό ότι έχει πάψει πλέον να εξυπηρετεί ανθρώπινες υπαρκτές ανάγκες, και ολοένα γίνεται παιχνίδι χρηματιστηριακό στα χέρια των λίγων. Απόδειξή των όσων λέω, οι καθημερινά αυξανόμενοι άστεγοι στις γειτονιές του κέντρου αλλά και αλλού, οι σχεδόν καθημερινές αυτοκτονίες, όχι μόνο στη χώρα μας αλλά και αλλού, μολονότι πολύ ελάχιστες βγαίνουν στο φως της δημοσιότητας, οι διαρκείς αγώνες των εργαζομένων για την διατήρηση κεκτημένων δεκαετιών, η απόγνωση χιλιάδων οικογενειών που ξαφνικά βρέθηκαν να χρωστάνε παντού. Συνέχεια