Από την τελεολογία της Φύσης στην τεχνολογία της εξουσίας

Η έξοδος από τον παράδεισο στις ταινίες των Godard και Truffaut

[ομιλία  συνεδρίου στο πλαίσιο του μαθήματος «Ιστορία & Ουτοπία: Κατασκευή και αφήγηση της νεωτερικότητας» που οργανώθηκε από τους σπουδαστές και τον διδάσκοντα του μεταπτυχιακού μαθήματος «Ανάλυση του γραπτού και του σχεδιασμένου αρχιτεκτονικού λόγου» του προγράμματος Σχεδιασμός-Χώρος-Πολιτισμός, Ε.Μ.Πολυτεχνείου.  Διδάσκων: Παναγιώτης Τουρνικιώτης]

title.jpg

Αντικείμενο της ομιλίας μου αποτελεί η διερεύνηση των τρόπων με τους οποίους παρουσιάζεται μια κοινωνία στο μέλλον, μέσα στις ταινίες Alphaville και Fahrenheit 451. Τα δύο κινηματογραφικά έργα που εξετάζονται, δημιουργούνται την ίδια χρονική περίοδο και στον ίδιο γεωγραφικό τόπο, το Παρίσι. Ένα χρόνο αργότερα, ακολουθεί η φοιτητική εξέγερση, που θα μείνει γνωστή ως Μάης του ’68 και διεκδικεί τη δική του θέση στον χάρτη των ουτοπικών σχεδιασμάτων μέσα από το αδύνατο. Οι ταινίες μπορούμε να ισχυριστούμε ότι προοιωνίζουν την έκρηξη που επρόκειτο να ακολουθήσει.

Συνέχεια

Έτσι γινόμαστε ζωή

 

couple

–          Πόσες φορές μαλώσαμε !

–          Και πόσες άλλες…

–          Μα γιατί να πρέπει να συμβαίνει αυτό;

–          Γιατί έτσι είμαστε φτιαγμένοι.

–          Τότε να σε αφήσω. Συνέχεια

Άρνηση

a.l_piraeus

Το ποίημα Άρνηση είναι το πέμπτο της πρώτης ποιητικής συλλογής Στροφή του Γιώργου Σεφέρη και εκδίδεται το 1931. Το 1960 ο Μίκης Θεοδωράκης θα το μελοποιήσει στο Παρίσι, ενώ το 1962 ο Γρηγόρης Μπιθικώτσης θα χαρίσει τη φωνή του στους στίχους αυτούς και έτσι κάθε τόσο το τραγούδι θα ζωντανεύει στα αυτιά όλων των Ελλήνων στους οποίους και θα έχει χαριστεί για πάντα. Το ποίημα όμως αντίθετα με την μεγάλη υποδοχή που του επιφύλαξε το κοινό της δεκαετίας του ’60 χάνει δύο πολύ βασικά στοιχεία του. Στον κόσμο γίνεται γνωστό ως: «στο περιγιάλι το κρυφό» και στη συνέχεια η τελευταία στροφή του ποιήματος δέχεται ίσως κριτικές άδικα διότι πολλοί είναι εκείνοι που θα υποστηρίξουν ότι «όχι, δεν πήραμε τις ζωές μας λάθος». Συνέχεια

Λoγ[ισμ]ος και Όνειρο

 

MP2

Επιθυμία: Η τέχνη της αρχιτεκτονικής, να μπορεί να αποκρίνεται θετικά στο ερώτημα της ζωής και με αφορμή αυτήν και δι’ αυτής, ο άνθρωπος να αποκτά την ευαισθησία που με μεγάλη προθυμία προσφέρει απλόχερα και ανιδιοτελώς η τέχνη.

Η φύση, διαπιστώνει ο Kant, κρύβει μέσα της τη βαθιά σκοπιμότητα:  οδηγεί τον άνθρωπο ολοένα στην προσωπική τελειότητα και αυτό με τη σειρά του οδηγεί στο χτίσιμο μιας επιδιωκόμενης κοινωνίας. Η ανεστιότητα του σύγχρονου ανθρώπου είναι πολύ περισσότερο επικίνδυνη  -χωρίς να υποτιμάται καθόλου το πρόβλημα των αστέγων στους δρόμους στη σύγχρονη εποχή- καθώς ο άνθρωπος φαίνεται να χάνει τον προσανατολισμό του. Εάν βρεθεί αυτός, τότε θα μπορέσει ανάλογα και συνακόλουθα να λυθεί και το πρόβλημα των αστέγων. Η τέχνη, και μαζί με αυτήν η αρχιτεκτονική, ναι μεν οφείλει να διαφυλάσσει το καθήκον αυτό, αλλά μαζί τους ο άνθρωπος θα πρέπει να είναι ικανός να μπορεί να αντιλαμβάνεται το σκούντημα στον ώμο και κάθε τόσο να ανασκουμπώνεται με περισσότερη ελπίδα και όρεξη για αλλαγή. Ο τρυφηλός τρόπος ζωής, η διαρκώς αυξανόμενη τάση του ανθρώπου για απόκτηση υλικών αγαθών[1], χωρίς άμεσα πρακτικούς σκοπούς, η επίπλαστη αρετή και η πολυτέλεια του δαπανηρού φέρεσθαι, που δίνει τάχα τις μιαν ευδαιμονία, είναι τα σημεία εκείνα που ο άνθρωπος οφείλει και πρέπει να αναχαιτίσει προς όφελος του ίδιου του εαυτού και εν τέλει ολόκληρου του κόσμου. Η νιτσεϊκή αντίληψη του Valéry για την αρχιτεκτονική εν γένει, η οποία προτάσσει το «εμείς» έναντι του «εγώ» και η οποία βλέπει την αρχιτεκτονική ως τέχνη εφάμιλλη της μουσικής, είναι ένα σημείο εκκίνησης που οφείλουμε να προσέξουμε. Για να μπορέσει να μας συγκινήσει το κτήριο, όπως το πλάσμα που αγαπάμε, οφείλουμε να διαχειριστούμε την αρχιτεκτονική ως καθεστώς τέχνης και λόγου μέσα από την αυτοσυνείδητη ελευθερία[2], τη μόνη αληθινή ελευθερία, που δύναται να  καθυποτάξει τις σκαιές πτυχές της φαντασίας μας. Όλο αυτό το εγχείρημα απαιτεί μια προσπάθεια, να γνωρίζεις διαρκώς τον εαυτό σου και ταυτόχρονα να τον οικοδομείς[3], που εν τέλει αποτελεί δύο όψεις του ίδιου νομίσματος. Ο ποιητής επιμένει στην άποψη πως ο άνθρωπος δε γνωρίζει από τι εκπληκτικό εργαλείο είναι καμωμένο το σώμα του[4]. Αυτή η αυτοσυνειδησία που απαιτείται από την τέχνη έχει σαν προορισμό το απόλυτο και αληθές. Συνέχεια

τα 3 υλικά

Image

Γιατί μη νομίσεις…
Με λίγα μάρμαρα, λίγη γη και ποίηση μπορείς με αυτά τα τρία απλά υλικά να ξαναφτιάξεις την Ελλάδα.

Παραφράζοντας τον Ελύτη.

εικόνα: οικία Καζαντζάκη στην Αίγινα
φωτογραφία: ΔΘ

Η αλήθεια ως άρνηση

Μια αναφορά στην Τέχνη

Lorrain_Claude-Ulysses_Returns_Chryseis_to_her_Father

Θέλω να καταθέσω στις επόμενες γραμμές μερικές μόνο από τις σκέψεις μου αναφορικά με την τέχνη και την αλήθεια της, ιδιαίτερα σε μια περίοδο όπως αυτή που διανύουμε στην οποία αφενός η τέχνη εμφανίζεται στην καλύτερη των περιπτώσεων ως ένα εμπορευματοποιημένο είδος προς απόκτηση που θα στολίσει το σαλόνι μας, ή στη χειρότερη μια ολοένα παραγκωνισμένη αξία και αφετέρου ο αμοραλισμός και η βαρβαρότητα -που σχετίζονται άμεσα με την αλήθεια- μέσα στην κοινωνία κατέχουν θέση κραταιά και ολοένα αυξανόμενη. Οι σκέψεις αυτές στο μεγαλύτερο εύρος τους έχουν την καταγωγή τους από την σκέψη του  Heidegger, ο οποίος κάποια στιγμή μέσα στην πορεία του έργου του εμφανίζει ένα κείμενο για την τέχνη το οποίο υπερβαίνει τα όρια της κλασικής Αισθητικής φιλοσοφίας που γνωρίζαμε,  για να μιλήσει εντούτοις για το πολύ γνωστό και οικείο του πεδίο της μεταφυσικής, της οντολογίας.  Συνέχεια

Σώμα Υπερκυβικό

corpus hyperubus

Ο Dali υπήρξε αναμφίβολα μια προσωπικότητα τόσο εκκεντρική όσο και μεγαλοφυή. Τα έργα του έχουν εκτός των άλλων σχέση με τη μεταφυσική, τη θρησκεία, το χρόνο.
Σε ένα από τα δημοφιλέστερα έργα του με τίτλο Corpus Hypercubus απεικονίζεται το σώμα του Χριστού πάνω σε έναν σταυρό που δεν έχουμε συνηθίσει στις συνήθεις σταυρικές εικόνες. Αυτό γίνεται για να μας δηλώσει ο καλλιτέχνης την υπερβατική διάσταση του θείου η οποία δεν γίνεται αντιληπτή από τον κόσμο των αισθήσεων και αναφέρεται μόνο στο νοητό.