Η Romilly και οι σύγχρονες Τρωάδες

Troades-Epidauros

Η ελευθερία εξαρτάται ολοκληρωτικά από τη νίκη του πνεύματος
J.d R

Περιέργως πώς, μπορεί κανείς να ερωτευτεί κάποιον που απλώς δεν έζησε ποτέ μαζί του, δεν άκουσε το χρώμα της φωνής του, δεν περπάτησε ποτέ μαζί του κι όμως… πιστεύει πολύ βαθιά μέσα του ότι όλα όσα υποστηρίζει ο άνθρωπος αυτός είναι σαν να τα ‘χαν προσυμφωνήσει κάποτε σε μια άλλη ζωή που αγαπήθηκαν και σε τούτη απλώς δεν έτυχε ποτέ τους να βρεθούν, αλλά όμως παρόλα αυτά ο έρωτας στον οποίο αναφέρομαι, αφορά τον πλούτο της ψυχής και του μυαλού τους. Τα λευκά της μαλλιά, η προσήνεια του λόγου της, η ευγένεια των ρυτίδων της είναι μερικές πτυχές που μπορεί κανείς να αγαπήσει πραγματικά σε εκείνη την καθηγήτρια του παρισινού πανεπιστημίου της Σορβόνης. Την είχα γνωρίσει ένα χειμώνα σε ένα συμπόσιο και έκτοτε αγαπηθήκαμε. Μια αγάπη δηλαδή για να ακριβολογώ μονοπρόσημη. Το μόνο που μένει από κάποιον που φεύγει απ’ τη ζωή για να αγαπηθεί, είναι τα γραπτά που αφήνει πίσω του και γνωρίζεις τον πλούτο του πνεύματός του.

Τυχαία πέφτει πάλι, το τελευταίο της βιβλίο στα χέρια μου, μεταφρασμένο στα ελληνικά από τις εκδόσεις Πατάκη και κάθομαι και το διαβάζω… οι ώρες περνούν και κάποια στιγμή πρέπει να κάνω και κάτι ακόμα. Ξεχνιέμαι.  Στέκομαι σε μερικά μόνο από τα λόγια της. Η  Jacqueline de Romilly ακροβατώντας επιδέξια, σαν άψογη σχοινοβάτης μεταξύ των ορίων της ηθικής φιλοσοφίας του Immanuel Kant και των ηθικών επιταγών της Αρχαίας Ελληνικής Τραγωδίας – της Γραμματείας εν γένει, θαυμαστό πεδίο γνώσης ο Θουκυδίδης- δηλώνει υπέρμαχος της Ελευθερίας. Της ελευθερίας με κεφαλαίο το πρώτο της γράμμα! Μια τόσο, μα τόσο παρεξηγημένη έννοια στις μέρες μας, που η κακότυχη γίνεται κάθε τόσο βορά στο στόμα καθενός ανθρώπου που τη χρησιμοποιεί με κάθε είδους ιδιοτέλεια. Στο φως που έρχεται και καλωσορίζει την κάθε μέρα δηλώνει υπέρμαχος του αληθινού ανήσυχου πνεύματος –και γι’ αυτό πάντα νέου- που αναζητεί την αλήθεια, τη μόνη προϋπόθεση της αληθινής ελευθερίας.

Στο τελευταίο της βιβλίο γράφει όλα όσα πιστεύει, ή τουλάχιστον κάνει μια προσπάθεια, απόπειρα καταγραφής των σκέψεών της. Εκεί λοιπόν αναφορικά με την ελληνική τραγωδία, ανάμεσα στα τόσα άλλα που παραθέτει, δηλώνει εμφατικά ότι πάντοτε ένα πρόσωπο μιας τραγωδίας, από όσες μας έχουνε σωθεί, δεν ενεργούσε απροϋπόθετα του λόγου. Κάθε φορά, σε κάθε γνωστό μας έργο, οι πράξεις των ηρώων, θεμελιώνονται στο Λόγο, το κατεξοχήν πολύπλευρο αντικείμενο κυρίως των δύο πρώτων Κριτικών του Kant ιδιαίτερα του Πρακτικού Λόγου, που αφορά στον ηθικό νόμο. Κι όταν αναφερόμαστε στην ηθική, θα παρακαλούσα να μην πηγαίνει ο νους οποιουδήποτε της ψευδεπίγραφης ηθικής –του τι κάνω και με ποιόν ανάμεσα στα πόδια μου και πάνω στο κρεβάτι μου. Αναφέρομαι σε εκείνο το Λόγο (για τον Kant η καθαρή διάνοια, η σκέψη) ο οποίος έχει μια πανανθρώπινη ισχύ. Δεξιώνεται καθολική αποδοχή, οικουμενική παντοδυναμία και οι ήρωες των τραγωδιών που αναφέρεται η  de Romilly, διύλιζαν τις πράξεις τους μέσα από όλες αυτές τις επίπονες νοητικές διεργασίες. Έτσι λοιπόν, υποστηρίζει η Γαλλίδα ελληνίστρια, οι αρχαίες τραγωδίες μετατρέπονται αυτομάτως σε ένα συνεχές και αστείρευτο πεδίο διαυγούς σκέψης. Οι τραγωδίες των Ελλήνων – και να μια ριζοσπαστική μεταρρυθμιστική λύση στο χώρο της παιδείας- θα μπορούσαν να αποτελέσουν το μόνο σχολείο των παιδιών στα πρώτα χρόνια της ζωής τους. Το θέατρο, το δράμα, η κωμωδία, ο μύθος (το ουσιώδες της αρχαίας ελληνικής σκέψης εκφράζεται μέσα από το μύθο. Ένα παραμύθι, μπορεί να κρύβει μέσα του ένα μύθο, ένας μύθος όμως ποτέ δεν είναι παραμύθι), μπορούν να συγκροτήσουν πλουσιότατα πεδία γνώσης για μαθητές όλων των ηλικιών, αφού αποτελούν εν τέλει διαχρονικά ένα ανέσπερο πεδίο γνώσης ιστορίας, ηθικής φιλοσοφίας, αισθητικής, μέσα στο οποίο ακόμα και οι Θεοί με τις παρεμβάσεις τους μπορούν να ερμηνευθούν με κατανόηση, όχι όμως πάντα με τη λογική –ιδιαίτερα έτσι όπως η λογική έρχεται ως αντιδάνειο σε εμάς τους Έλληνες από τον ευρωπαϊκό διαφωτισμό-  που ποτέ εμείς οι σύγχρονοι άνθρωποι δε θα ξεπεράσουμε σε ομορφιά.

Θυμήθηκα διαβάζοντας τη de Romilly πως είχα την τύχη να παρακολουθήσω τον περασμένο Αύγουστο τις Τρωάδες και που τότε κάτι ήθελα να γράψω για αυτό αλλά που ποτέ δε δόθηκε η ευκαιρία. Ο Ευριπίδης στο έργο αυτό φευ! Είχε το θράσος να κατακεραυνώσει τη γενιά των Ελλήνων Ατρειδών και να γράψει ένα ολόκληρο θεατρικό έργο που στην ουσία καταφέρνει να μετατρέψει το ενδεχόμενο μίσος (λόγο εθνικοπατριωτισμού) του κοινού που παρακολουθεί,  σε συμπάθεια απέναντι στον «εχθρό». Το κοινό τελικά συμπάσχει με τις έκπτωτες βασίλισσες της Τροίας και ενδεχομένως καταριέται για τη βαρβαρότητα των Ελλήνων.  Ο Ευριπίδης γράφει ένα έργο, έτσι όπως πιθανά το εξέλαβε αλλά πάντως σκέφτομαι τι θα γινόταν εάν για παράδειγμα γραφόταν κάτι αντίστοιχο και παιζόταν στο θέατρο «χυτήριο» -τυχαία αναφέρω το όνομα- και μαζευόντουσαν απ’ έξω όλοι οι χριστιανοταλιμπάν και «πατριώτες» να κάψουν ει δυνατόν και τον ίδιο τον συγγραφέα που τόλμησε και ξεστόμισε κακά μαντάτα για το γένος των Ελλήνων. Κάποιος ανθέλληνας, προφανώς κομμουνιστής σιχαμερός και βρωμερός παραχαράκτης της υπέρλαμπρης και άμωμου ιστορίας μας ! Αυτός θα ήταν σήμερα ο Ευριπίδης. Αυτός ο Ευριπίδης λοιπόν συμπάσχει με τις πρώην βασίλισσες κι αφέντρες που τώρα θα γίνουν παραδουλεύτρες στα βασίλεια των Ατρειδών.

Εκείνες από αφεντικά μετατρέπονται σε δούλες. Όμως μια κάποια θεϊκή συμφωνία φαίνεται ότι σκαρώνουν ο Ποσειδώνας με την Αθηνά, τραγική ειρωνεία που δε γνωρίζουν οι ήρωες, κι έτσι στο ταξίδι της επιστροφής προς την πατρίδα, την Ελλάδα, το καράβι τους θα υποστεί όλες τις ταλαιπωρίες. Η Θεία δίκη έρχεται και κατακεραυνώνει την αδικία μέσα στην οποία υπέπεσαν οι Έλληνες. Ποσειδώνας και Αθηνά ήτοι η Φύσις νομοθετεί πάντοτε υπέρ του αγαθού, αν θέλαμε να μιλήσουμε με τα λόγια του Kant,την σκοπιμότητα της οποίας μολονότι εμείς οι άνθρωποι, οι έλλογοι άνθρωποι, μπορεί να μην την κατανοούμε πάντα, παρόλα αυτά υπάρχει μακροπρόθεσμα για να μπορέσει ο άνθρωπος να ζει ειρηνικά σε μια κοινωνία ίσων πολιτών.

Σκέφτομαι ότι είμαστε σύγχρονες «Τρωάδες». Κάποτε αφεντάδες των σπιτιών μας, εκεί που φτάνει το βασίλειό μας και μετατρεπόμαστε σταδιακά σε υπηρέτες ξένων αφεντάδων που ουδέποτε θελήσαμε να έχουμε. Ίσως επειδή κάποτε υπήρξαμε αλαζόνες, άλλοι βέβαια πάλι δεν υπήρξαν ποτέ… Δεν έχω να δώσω απάντηση συγκεκριμένη. Μετατρεπόμαστε όμως κι αυτό είναι κάτι που το ζούμε μέρα με τη μέρα, σε κράτος «υπο προστασίαν» (προτεκτοράτο το λένε κάποιοι) και κάθε τι που ψηφίζεται στη χώρα αυτή, περιμένει έξωθεν έγκριση και εγγύηση. Από την απληστία των Αργείων και τις βαρβαρότητες στην έξω Τροία, μεταφερόμαστε στην απληστία των κρατών -Μεγάλων Δυνάμεων- του χρήματος, που κινεί σήμερα τα πάντα, ακόμα και αν αυτό απαιτεί κάποιοι άνθρωποι να χάσουν αναίτια τη ζωή τους. Όλοι εμείς – ή σχεδόν όλοι για να είμαι ακριβοδίκαιος- μπορεί πράγματι στη ζωή μας να περάσαμε μια φάση αλαζονείας και ίσως μερικοί να την περνούν ακόμα.  Άλλοι άνθρωποι δεν πέρασαν ποτέ το στάδιο της αλαζονείας και πλεονεξίας γιατί είχαν πάντοτε στα μάτια τους το φως και την αναζήτηση του αιώνιου και διαρκούς αγαθού. Εκείνοι λοιπόν οι τελευταίοι,  είναι οι τυχερότεροι του πνεύματος και οι περισσότερο αδικημένοι στη ζωή, γιατί μολαταύτα περνούν δύσκολα εξαιτίας της αλαζονείας άλλων. Μα το πνεύμα μένει πάντα αθάνατο κι έτσι η ζυγαριά της ευτυχίας κλείνει προς το μέρος τους .

Ίσως κάποια στιγμή η τωρινή «παμφαγεία» των κυβερνώντων ηγετών, ξένων και εγχωρίων, να διακορευτεί από την τρίαινα κάποιου Ποσειδώνα, ή τη σοφία κάποιας Αθηνάς, κι όλοι εμείς οι «σύγχρονες Τρωάδες» μολονότι μπορεί να χάσαμε για πάντα την -συχνά αναίτια- πλουσιοπάροχη  ζωή μας, εντούτοις με τη νίκη την άπτερο της λογικής, να ανακάμψουμε, να ξαναβγούμε στη στεριά, έχοντας πρώτα όμως περάσει αυτό που λέμε κάθαρση.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s