ωΒ[α]λ

icon-oval

πίσω από απλά πράγματα κρύβομαι, για να με βρείτε·

αν δε με βρείτε, θα βρείτε τα πράγματα,

θ’ αγγίξετε εκείνα που άγγιξε το χέρι μου,

θα σμίξουν τα χνάρια των χεριών μας.

το αυγουστιάτικο

φεγγάρι γυαλίζει στην κουζίνα

σα γανωμένο τεντζέρι (γι’ α

υτό που σας λέω γίνεται έτσι)

φωτίζει τ’ άδειο σπίτι και τη γονατισμένη σιωπή του σπιτιού –

πάντα η σιωπή μένει γονατισμένη.

η κάθε λέξη είναι μια έξοδος

για μια συνάντηση, πολλές φορές ματαιωμένη,

και τότε είναι μια λέξη αληθινή, σαν επιμένει στη συνάντηση.

Το νόημα της απλότητας, Παρενθέσεις (1946-1947)
Γ
ιάννης   Ρίτσος

Πρελούδιο

Η παραδοξότητα του τίτλου με οδηγεί αμέσως στην υποχρέωση να αιτιολογήσω την επιλογή του.  Μολονότι ο τίτλος παραπέμπει αρχικώς σε ένα σχήμα, ωστόσο διαθέτει κάτι περισσότερο από την αυτοαναφορική προφάνεια της πρώτης ανάγνωσής του. Ο τίτλος από ένα φαινομενικά μονοσήμαντο σχήμα, μετατρέπεται σε μια δυνητική κατάσταση περιπτώσεων, μια διάθεση να μιλήσω για τρεις συνιστώσες μέσα στο χρόνο, οι οποίες με απασχόλησαν και που η καταγραφή τους μετατράπηκε εν τέλει  σε αυτήν εδώ την εργασία. Τούτες είναι το ωραίο και η αισθητική, ο Ευπαλίνος ή ο Αρχιτέκτων του Paul Valéry και η σχέση των τεχνών κυρίως της αρχιτεκτονικής με την αλήθεια. 

Εντούτοις, ο τρόπος που επιλέγει η εργασία να αναφερθεί στις συνιστώσες αυτές, δεν ξεφεύγει  από την αισθητηριακή αντίληψη του ωοειδούς σχήματος. Ένα πρώτο ευλογοφανές ερώτημα θα ήταν να πει κανείς «γιατί». Ένα τέτοιο σχήμα παραπέμπει αφενός -στην περιοχή της αρχιτεκτονικής- στην αισθητική του Μπαρόκ, κατά την οποία οι ευθείες εξελίσσονται σε  περιελίξεις, οι κύκλοι σε σχήματα ωοειδή, καθώς η τέχνη τείνει να επιβάλλει δυνάμεις πάνω στα ευκλείδεια σχήματα και να τα παραμορφώσει. Στην περίοδο δηλαδή του Μπαρόκ, οι σταθερές ισορροπίες που θεωρούσαμε χαρακτηριστικές της ευκλείδειας ακεραιότητας και επομένως της ευ-μορφίας και της ωραιότητας των σχημάτων, υποβάλλονται σε δυναμικές καταπονήσεις.

Την απάντηση στο ερώτημα θα τη δώσει η εργασία δανειζόμενη από τη δύναμη της γλώσσας. Η εργασία ακροβατεί μεταξύ πραγματικού ορισμού της λέξης και ακροστοιχίδας. Ο ορισμός του ωοειδούς σχήματος, ή στη γαλλική εκδοχή του τίτλου, «οβάλ», φανερώνει τη σχέση του σχήματος με τη ζωή. Το «ωό», το αυγό, του οποίου το σχήμα είναι ακριβώς αυτό, το οβάλ, παραπέμπει στην πρώτη εκείνη στιγμή κατά την οποία η ζωή ξεκινά και «τίκτει»[1] έναν ολόκληρο κόσμο. Η εργασία λοιπόν,  γεννά, φανερώνει, όλα αυτά που πρόκειται να περιγραφούν. Την ίδια στιγμή παραπέμπει στην ακροστιχίδα, που επεξηγεί την ανάπτυξη του θέματος που επιχειρώ να αναλύσω και η οποία περιέχει εκείνα ακριβώς τα συστατικά που προαναφέρθηκαν. Αυτό λοιπόν το σχήμα επικαλούμαστε, προκειμένου να αποδώσουμε «ζωή» στην εργασία, καθιστώντας ταυτόχρονα σαφές το γεγονός ότι η εργασία δεν έχει πρόθεση να αναφερθεί στα σχήματα της εποχής του Μπαρόκ -από την οποία έχει αποσπαστεί το ωοειδές, «οβάλ» σχήμα ως τίτλος της- αλλά η περίοδος αυτή ανήκει στα θεωρητικά εκείνα κείμενα που για πρώτη φορά συγκροτούν οργανωμένα μια αισθητική θεωρία.

Ο αναγνώστης, με τον τρόπο αυτό, κρατά στα χέρια του σχηματοποιημένο ολόκληρο το περιεχόμενο της εργασίας και του απομένει να ακολουθήσει τις σελίδες της,  ώστε να φτάσει να γνωρίσει τη σύμπλεξη, τη συναρμογή των συστατικών της. Απομένει δηλαδή το ταξίδι του αναγνώστη, στο οποίο για την εργασία έχει αποδοθεί αναπόφευκτα μια μορφή, γνωρίζοντας εντούτοις, πόσο σημαντικό ήταν το καθαυτό ταξίδι και όχι απαραίτητα ο προορισμός της. Μέσα από το ταξίδι γινόμαστε σοφότεροι όπως σπεύδει  να αναγγείλει ο ποιητής.[2] Ο ταξιδιώτης δεν έχει να φοβηθεί κανέναν Κύκλωπα και κανένα Λαιστρυγόνα, γιατί αυτό το πολύ σημαντικό δώρο είναι  που ως αρχιτέκτονες αφορά περισσότερο την ιδιαίτερη ζωή μας και μας «μπάζει πιο ανόθευτα στην τέχνη που σπουδάζουμε»[3].

Το επισυναπτόμενο κείμενο που ακολουθεί αποτελεί τη διάλεξη στο πλαίσιο των μαθημάτων του 9ου εξαμήνου στη Σχολή Αρχιτεκτόνων του ΕΜΠ  με θέμα:      ωΒ[α]λ


[1] Πρβλ. M. Heidegger, Κτίζειν, Κατοικείν, Σκέπτεσθαι, Αθήνα, 2008, μτφρ. Γιώργος Ξηροπαΐδης, σ.69

[2] Αναφέρομαι στο ποίημα του Κωνσταντίνου Π. Καβάφη «Ιθάκη»

[3] Από την εκπομπή Παρασκήνιο της ΕΡΤ, τίτλος:  ΜΕ ΕΡΓΟΔΟΤΗ ΤΗ ΖΩΗ, ΑΡΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ.
http://www.ert-archives.gr/V3/public/main/page-assetview.aspx?tid=6595&tsz=0&act=mMainView

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s