Η Diva του Αργοσαρωνικού


Τα πρωινά πλάνα από βράχο και θάλασσα όπως εξελίσσονται αργά αργά στα μάτια μου, καθώς η ρότα του πλοίου ακολουθεί τις δυο πλευρές του ισόπλευρου τριγωνικού νησιού, χαρίζουν μια υπόσχεση. Μια εικόνα μαγική που ολοένα μεγαλώνει, καθώς το καραβάκι πλησιάζει στην ακτή. Μια εικόνα που κατακερματίζεται από άπειρες κατακόρυφες γραμμές των καταρτιών, όσων σκαφών έχουν αράξει στο λιμανάκι και έχουν φόντο τους την πολυχρωμία των προσόψεων των αιγινήτικων σπιτιών. Μια εικόνα που συνεργάστηκαν για να φτιαχτεί η φύση και ο άνθρωπος, ή καλύτερα, το αχρονικό παρελθόν μαζί με το διαρκές παρόν.

Ο ήλιος, λίγη ώρα αργότερα, έρχεται στη γνώριμη του όψη και αμέσως το νησί της Αίγινας αποκτά την παρουσία της μεγάλης και αιώνιας της ευλογίας, που χάρισε σε αυτήν την παρουσία κάποιων από τα διασημότερα ονόματα της ελληνικής τέχνης και αρχιτεκτονικής. Αν η αρχιτεκτονική αποτελεί για τον Victor Hugo το «μεγάλο βιβλίο της ανθρωπότητας», τότε παραφράζοντας τον συγγραφέα, θα έλεγα ότι το νησί της Αίγινας αποτελεί το αναπόσπαστο κομμάτι του βιβλίου που λέει… τι θα διαβάσει κανείς στις σελίδες του βιβλίου της χώρας που ανήκει το μικρό αυτό νησάκι. Η Αίγινα είναι τα «περιεχόμενα». Η συσσωρευμένη αρχιτεκτονική που λίγο παρακάτω, θα «διαβάσει» κανείς αναλυτικά , σε Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Κρήτη, Γιάννενα και άλλου. Είναι ένα νησί που προετοιμάζει τον επισκέπτη – αναγνώστη, ότι εδώ, στη χώρα αυτή, θα δει κανείς τη λαϊκή μας και «αμόλυντο» τέχνη, το «διεθνή» ρυθμό, το νησιώτικο, το νεοκλασικισμό, το σύγχρονο.

Μέσα στα πυρωμένα χωμάτινα δρομάκια του νησιού, αντιλαμβάνεσαι αποσπάσματα της ελληνικής αρχιτεκτονικής του 2ου μισού του 20ου αιώνα, αλλά ταυτόχρονα και μια φυσική συνέχειά της. Ο Δημήτρης Ησαΐας και ο Τάσης Παπαϊωάννου κάνουν χρήση του αιγινήτικου λεξιλογίου στα υλικά, σχεδιάζοντας την κατοικία τους με τους τρεις διακριτούς όγκους μέσα στο οικόπεδο, παραμένοντας παράλληλα πιστοί στη γνώριμη γραφή των λεπτομερειών από εμφανές σκυρόδεμα. Με τον ίδιο τρόπο και πάντα στα ίδια χρώματα, ο Γιώργος Μακρής θα βραβευτεί για το συνδυασμό των όγκων στην κατοικία που επιλέγει να χτίσει, με τους προσανατολισμούς και τις εξαιρετικά λεπτοδουλεμένες διακριτικότατες διακοσμήσεις. Η πέτρα και οι χρωματισμένοι τοίχοι πάντα σταθερό σημείο αναφοράς. Τα υπόστεγα, ευτυχές καταφύγιο των ενοίκων, την ώρα που ο ήλιος χαρίζει τις πιο αιχμηρές σκιές το απομεσήμερο. Είναι ακριβώς οι σκιές της Αίγινας το ίδιο αιχμηρές και διακριτές, όπως οι στυλιζαρισμένες, κομψές μορφές του Γιάννη Μόραλη που ενεργοποιούν τη φαντασία του και επιλέγει το ίδιο το νησί να χτίσει εκεί το ατελιέ και την κατοικία του αφημένος στα χέρια του Άρη Κωνσταντινίδη. Ο Μόραλης, ο Καπράλος και ο Νικολάου θα δώσουν μερικά από τα καλύτερα δείγματα της ελληνικής μοντέρνας τέχνης όταν θα αποσύρονται στα ησυχαστήρια τους στο νησί κι έτσι επάξια η Αίγινα θα μετατραπεί σε «Ακρόπολη της Τέχνης και του Λόγου».

Το χρώμα τόσο δυνατό, σχεδόν εκφραστικό, γίνεται απαραίτητο σε κάθε ύψωμα ή ακροθαλάσσια εμπειρία του νησιού. Το σχεδόν λουλακί των κουφωμάτων της οικίας Καζαντζάκη, συμπλέκεται με την αιγινήτικη πέτρα. Το πράσινο στα παράθυρα της εξοχικής κατοικίας του Κωνσταντίνου Δεκαβάλλα διαμορφώνει την όψη του «μπετονένιου στεγάστρου» που όλο κι όλο, μια και μόνο χειρονομία, αρκεί για να μετατραπεί σε σπίτι. Το χρώμα θα γίνει το κύριο μέσον έκφρασης, διαμέσου της αρχιτεκτονικής που παντρεύει τη νεωτερικότητα με την παράδοση. Ένα άλλο θραύσμα ή απόσπασμα ιστορίας, ένα απομεινάρι στη Λεύκη, θα αποτελέσει για το Δημήτρη Φατούρο τη γενεσιουργό σκέψη ώστε να συν-ενώσει το ερείπιο με το νέο. Το κενό, ως κεντρική ιδέα της συνθέσεως, που θα εκφραστεί με μια σχισμή, θα συνδέσει τα δύο κτίρια. Θα διαμεσολαβήσει ανάμεσά τους να έρθουν σε διάλογο. Δύο ιστορίες μαζί. Ο Φατούρος ως άλλος Luis Barragan, με τους έντονα ρόδινους υψωμένους πύργους του, που συνοδεύονται από λογής μυρωδιές της φύσης, είναι μια ζωντανή απόδειξη μιας αρχιτεκτονικής γοητευτικής, που «επιμένει» και συνάμα συνενωτικής του “genius loci” με το διαρκές νέο. Το μάτι του παρατηρητή όχι μόνο θέλγεται, αλλά και διερωτάται.

Το τριγωνικό αυτό νησάκι δε σταματά να δέχεται καλλιτέχνες και να δημιουργεί. Το σπίτι ως μια έκφραση «τοπιακού σκηνικού», λίγο έξω από την περιοχή της Πέρδικας, θα μας το δώσουνε με τη γνωστή γραφή τους οι Δημήτρης και Σουζάνα Αντωνακάκη, με τους έντονα βαμμένους τοίχους τους σε χρώμα γαλανό, λευκό και χονδροκόκκινο, και την περίκεντρη παράθεση των κτισμάτων τους στο οικόπεδο. Το ολόχρυσο και διάφανο φως της Αίγινας δίνει στους ασβεστωμένους τοίχους που φιλοξενεί, έναν παλμό. Κάθε τι που προεξέχει δίνει έντονη σκιά, κάθε τι που υποχωρεί «μαυρίζει». Ο τοίχος, η πέτρα, ο αιγινήτικος πωρόλιθος, αποκτούν πλαστική διάσταση κι έτσι η αρχιτεκτονική μαζί με το σκοπό του «κατοικείν» που εκπληρώνει ως «δοχείο ζωής», μετατρέπεται σε έργο καλλιτεχνικό. Έργο Υψηλής έκφρασης.
Χωρίς καμιά αμφιβολία η Αίγινα με τον ήλιο της, τις διάσπαρτες μυρωδιές χαμομηλιού, φασκόμηλου, θυμαριού, τα χρώματα, την ιστορία της αλλά και λόγο της τόσο κοντινής απόστασής της από την Αθήνα, είναι ο λόγος που αποτέλεσε το καταφύγιο των καλλιτεχνών. Είναι ο λόγος που προτιμάται από τους Αθηναίους για την ήρεμη επαναφόρτιση των δυνάμεων τους. Είναι ο ίδιος ο λόγος που ο Χαράλαμπος Ψυχάκης αποτραβιέται για να παράξει τα αφηρημένα τοπιακά του έργα με τις πολύχρωμες μονοκοντυλιές του και ο Κυριάκος Κρόκος για να σχεδιάσει την εξοχική του κατοικία, λίγο πιο έξω στο Σφεντούρι.

Σε λίγο θα πρέπει να γυρίσω.
Μια σκέψη γυρίζει στο μυαλό μου από καιρό. Αυτό το τόσο δα μικρό νησάκι, έγινε γνωστό στη Δύση ένα αιώνα πριν, από κάποιον Γερμανό αρχαιολόγο με το όνομα Furtwangler. Αιτία της επισκέψεως του Γερμανού, ο παρακείμενος ναός της Αφαίας. Ο Γερμανός αρχαιολόγος προσέχει πρώτος ένα μικρό σπιτάκι, βγάζει πολλές φωτογραφίες και περίπου 30 χρόνια αργότερα ο Δημήτρης Πικιώνης κοινοποιεί την είδηση ενός μικρού λαϊκού σπιτιού «και στους Έλληνες», όπως διαπιστώνουν οι Klaus Vrieslander και Τζούλιο Καΐμη και η Αίγινα γίνεται ευθύς ένα «αποκλίνον» επίκεντρο μιας σκέψης και συζήτησης στους κύκλους των αρχιτεκτόνων. Οι δύο άντρες θα εκδώσουν ένα μικρό βιβλιαράκι σε σχέδια του Πικιώνη που τιτλοφορείται «το σπίτι του Ροδάκη στην Αίγινα» κι έτσι πια το ανώνυμο λαϊκό σπιτάκι αποκτά ταυτότητα και γίνεται σημαίνον. Η κατοικία αυτή, ευτυχές κληροδότημα ενός απλοϊκού χτίστη, που εργαζόταν στην περιοχή, του Αλέξανδρου Ροδάκη είναι μια ζωντανή απόδειξη μιας αληθινής αρχιτεκτονικής που συνταιριάζει τη λαϊκή σοφία και απλότητα μαζί με το διαρκές αίτημα του φονξιοναλισμού. Η Αίγινα θα βγει «εκτός συνόρων». Η υπέροχα προσαρμοσμένη κάτοψη του σπιτιού στο ανάγλυφο του οικοπέδου στο Μεσαγρό, ο διάκοσμος του σπιτιού, ο τρόπος προσέγγισης της κύριας εισόδου, αποτελούν έναν ιδιόμορφο «ναό» της αρχιτεκτονικής, έστω και λαϊκό. Τα γλυπτά που φιλοτέχνησε ο Ροδάκης ως άλλες Καρυάτιδες, είναι εκεί για να δηλώσουν τις υπερβατικές έννοιες της τύχης, του χρόνου, του κακού και του καλού. Ανάμεσα σε αυτά και οι αέρηδες.
Ο ναός της Αφαίας είναι εκεί, λίγο πιο πάνω και διατηρείται, το ίδιο και ο μεγαλοπρεπής ναός του Αγ. Νεκταρίου, αλλά και οι αμέτρητες εκτάσεις φιστικιών με τους πολύτιμους καρπούς τους.
Γιατί άραγε να μη διαφυλάσσεται και συντηρείται ένα σπίτι που έχει συνομιλήσει με όλη τη νεότερη γενιά του;
Γιατί δεν είμαστε σε θέση, δε μπορούμε να αναγνωρίσουμε τους δικούς του «καρπούς»;
Γιατί να μη καταφέρουμε να δούμε και εμείς με «άλλα μάτια» μια αρχιτεκτονική τοπική, εν πρώτης, που ξεπερνά όμως τα σύνορα και την επικαιρότητα, αφού άλλοι, πριν από εμάς, κατάλαβαν τα διδάγματα και τις αρετές από αυτό, το τόσο δα μικρό, «το σπίτι του Ροδάκη στη Αίγινα» …;

Επιστρέφω και πάντα πιστοί συνταξιδιώτες μου οι γλάροι που συναινούν με τις σκέψεις του μυαλού μου. Όπως με υποδέχτηκαν, έτσι το ίδιο ένθερμα, με συνόδεψαν στο σπίτι. Τους υποσχέθηκα πως πολύ σύντομα θα ξαναϊδωθούμε.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s